De Digitale P.D.

Optreden op de Plaats Delict vanuit het digitale perspectief.

Door Janet van Buel

Inleiding

Digitale ontwikkelingen gaan in een razend tempo. Dit is ook goed te merken in het politiewerk. Je wordt op straat gefilmd door omstanders en binnen een mum van tijd staat jouw incident op social media. Verdachten bewegen zich online en zijn in het bezit van allerlei soorten gegevensdragers en strafbare feiten vinden niet alleen meer op straat plaats, maar ook in een virtuele wereld.

Dit geldt ook als je op een plaats delict komt. Je hebt niet alleen meer te maken met tactische en biologische sporen, maar ook met digitale sporen. Hoe ga je hiermee om als je als één van de eersten ter plaatse komt en er niet direct een digitaal rechercheur beschikbaar is?

‘Een lintje spannen en afblijven tot de experts komen werkt niet altijd meer op de plaats delict.’

Bewustwording

We hebben het allemaal geleerd bij de politie: ‘Afblijven en afzetten’ als je op een plaats delict komt. Dit motto werkt alleen niet voor een p.d. waar digitale gegevens van cruciaal belang kunnen zijn. Digitale sporen kunnen worden gewist vanaf een afstand en tegenwoordig is het steeds goedkoper en makkelijker om camera’s te plaatsen. Terwijl jij staat af te wachten met je collega, kan er misschien wel iemand alles horen wat je zegt en daarop anticiperen. Daarnaast wordt het aanbod in gegevensdragers steeds groter, terwijl de vorm steeds kleiner wordt of vormen aanneemt die je niet verwacht. Het gaat al lang niet meer alleen om de laptops en de smartphones, maar ook om andere gegevensdragers zoals smartwatches, camerasystemen en netwerken die op het eerste gezicht niet opvallen. Ook zijn er steeds meer applicaties op smartphones die belangrijke tactische aanwijzingen kunnen opleveren bij een misdrijf.

Wist je bijvoorbeeld dat de inhoud van een standaard app op de smartphone van verdachte Mark de J. een belangrijk deel is geweest voor de bewijsvoering in de moord op Koen Everink? Uit onderzoek op de gezondheidsapp op de iPhone van de verdachte, is gebleken dat hij veel meer stappen had gezet dan dat overeenkwam met zijn alibi.[1]

Het is dus erg belangrijk dat politiemensen zich bewust worden van gegevensdragers die op een plaats delict kunnen zijn en welke tactische aanwijzingen deze gegevensdragers kunnen opleveren. Daarbij is bewustwording van eigen gedrag op een plaats delict minstens zo belangrijk. Handelingen die op de plaats delict worden gepleegd kunnen van cruciaal belang zijn voor de rest van het onderzoek. Juist heb je vaak op die plaats maar één kans.

[1] Henseler en de Poot; De betekenis van digitale sporen voor bewijs op activiteitniveau.

Wat te doen op een p.d., tips en trucs

Gelukkig zijn er een aantal relatief eenvoudige handelingen die je kunt verrichten om het wissen van gegevens zo veel mogelijk te voorkomen en om ervoor te zorgen dat je zelf onbewust schade aanricht op een p.d. zonder dat je een whizzkid hoeft te zijn.

De volgende tips en adviezen zijn bedoeld voor als je op een plaats delict komt en er op korte termijn geen digitaal specialist bereikbaar is. Check ook van te voren wat de afspraken zijn in jouw regio en hoe en wanneer je jouw digitale specialisten kunt bereiken. Uiteraard heeft (telefonisch) overleg met de digitale opsporing altijd de voorkeur.

  • Maak in overleg met je leidinggevende en waar mogelijk de forensisch coördinator, de afweging wat prioriteit heeft en wat de verwachting is m.b.t. het sporenbeeld. Iedere plaats delict is anders. In een woning vol met digitale apparatuur heeft het snel digitaal veiligstellen van sporen mogelijk een hogere prioriteit dan in bijvoorbeeld een kraakpand. Maak afspraken hoe toch de p.d. te betreden zonder andere sporen te vernietigen.
  • Let op je eigen gegevensdragers. Zet Wi-Fi en bluetooth op je eigen telefoon uit en schakel indien van toepassing de ‘Wi-Fi hotspot’ optie uit.
  • Maak voordat je iets aanraakt overzichtsfoto’s van de gegevensdragers die je wilt veilig stellen.
  • Wees je bewust van wat je zegt en doet op een plaats delict. Plak camera’s af en wees je bewust dat er alsnog meegeluisterd kan worden. Probeer zo min mogelijk tactische informatie te delen op een plaats delict.
  • Houd rekening met verborgen gegevensdragers. Computers kunnen bijvoorbeeld aangesloten zijn op een server die boven plafondplaten of in de meterkast zijn verstopt.
  • Zorg dat je geaard bent voordat je voorwerpen aanraakt. Als je bijvoorbeeld een laptop aanraakt terwijl je statisch geladen bent, kan deze beschadigen. Raak bijvoorbeeld eerst een kraan of ongeverfde buis van de verwarming of waterleiding aan voordat je een computer aanraakt.
  • Houd rekening met onzichtbare sporen zoals DNA en vingerafdrukken en weeg van te voren de prioriteit af m.b.t. de sporen. Draag handschoenen en probeer het apparaat op ‘niet logische’ plekken aan te raken.
  • Randapparatuur kan ook biologische sporen bevatten. Deze kunnen erg belangrijk zijn om een gebruiker fysiek aan het apparaat te koppelen, zeker als later blijkt dat er belangrijke tactische aanwijzingen op staan. Raak deze apparatuur niet aan maar overleg met een forensisch coördinator over het al dan niet veiligstellen van deze apparaten.
  • Klap een laptop die open staat nooit dicht en klap een laptop die dicht staat nooit open.
  • Misschien een open deur, maar laat niemand de apparatuur aanraken zoals een behulpzaam familielid of een kennis ter plaatse die zegt het apparaat voor je te kunnen ontgrendelen.
  • Druk bij een laptop die aan staat op de CTRL toets en blijf dit periodiek doen als deze nog niet was vergrendeld. Noteer tijdstippen van de momenten dat je op de toets drukt en overleg zo snel mogelijk met een digitaal expert.
  • Druk bij een GSM die aan staat regelmatig op de * knop om ontgrendeling te voorkomen en noteer de tijdstippen van deze handelingen.
  • Druk bij een smartphone die nog niet is vergrendeld en aan staat regelmatig op de volume of trilstand knop om ontgrendeling te voorkomen en noteer de tijdstippen van deze handelingen. Let goed op dat de telefoon niet wordt vergrendeld omdat sommige nieuwere telefoons nog niet uitgelezen kunnen worden als zij eenmaal vergrendeld zijn.
  • Haal een computer of andere gegevensdrager die aan staat nooit van de voeding zonder overleg met een digitaal expert. Bij een router kunnen bijvoorbeeld alle gegevens verloren gaan als deze van het stroom wordt gehaald.
  • Plaats vergrendelde apparaten zoals telefoons, tablets en laptops zo snel mogelijk in een Faraday doos of zak indien deze aanwezig is. Is deze niet aanwezig zet de telefoon dan in de vliegtuigmodus.
  • Gebruik geen plastic maar papieren zakken om gegevensdragers te vervoeren i.v.m. statische lading en eventuele biologische sporen.

Dit zijn een paar tips die je kunnen helpen om die cruciale sporen tijdig veilig te stellen. Uiteraard is de techniek aan ontwikkeling onderhevig en zijn er nog meer stappen die je kunt ondernemen, maar met deze stappen kom je al in de goede richting van bewust omgaan met digitale sporen op de plaats delict.

Leesvoer

Wil je meer weten over digitale sporen op de plaats delict of  juridische ontwikkelingen op digitaal vlak?

Raadpleeg voor actuele ontwikkelingen:

  • Politiekennisnet: https://pkn.politieacademie.nl
  • Nationaal Cyber Security Centrum: https://www.ncsc.nl/
  • Digitale kennisbank van Stapel & De Koning: http://www.stapelendekoning.nl/inloggen/

Raadpleeg voor juridische ontwikkelingen:

  • Reader Digitalisering en de opsporingspraktijk: Juridische aspecten , geschreven door Harry   Lassche. Deze reader kan worden gedownload op internet via de volgende link: http://tinyurl.com/jurreader

Training Plaats Delict management:

Wil je meer weten over hoe je moet optreden op een plaats delict? De training Plaats Delict Management is een modulair op te bouwen training van 1, 2 of 3 dagen. Tijdens deze training wordt vanuit verschillende perspectieven het optreden op de PD belicht. Ook worden de criteria en werkwijze van PD management uitgelegd als onderdeel van een TGO.

In de basistraining wordt op dag 1 aandacht besteed aan de rollen en taken van de functionarissen belast met het optreden op een plaats delict of bij een calamiteit. De wetgeving, de voorschriften en protocollen die veelal gehanteerd worden op een Plaats Delict komen ook uitgebreid aan bod. Daarbij komen ook de digitale en forensische aspecten aan bod. Op dag 2 van de training is omgaan met praktische en psychologische/mentale knelpunten die zich kunnen voordoen tijdens PD-management het onderwerp. Het gaat om knelpunten tijdens overdrachtsmomenten, veranderende omstandigheden, opschalen/ afschalen en verantwoordelijken. Dag 3 staat in het teken van kennis van en denken in hypothesen en scenario’s en deze leren vertalen naar de Plaats Delict.

Wil je meer weten? Neem contact op of laat een reactie achter.

Dit artikel delen?

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Share on facebook